الشيخ اسماعيل الصالحي المازندراني
113
شرح كفاية الأصول
صحيح و فاسد است ، يعنى نماز فاسد هم به جهت اشتمال بر ركوع ، سجود و . . . ، شبيه نماز صحيح است . بنابراين اگر قرينهء صارفهاى « 1 » باشد كه مراد از لفظ « صلاة » معناى لغوى و حقيقى آن نيست و قرينهء معيّنه هم بر مجاز دست دوّم نباشد ، بر معناى مجازى دست اول ( نماز صحيح ) حمل مىشود ، هرچند قرينهء معيّنهاى بر اين معناى مجازى وجود نداشته باشد . اما اگر بخواهد در معناى مجازى دست دوم ( نماز اعمّ از صحيح و فاسد ) استعمال شود ، به قرينهء معيّنه احتياج دارد و گرنه به مجرّد وجود قرينه صارفه از معناى لغوى حقيقى ، در معناى مجازى دست دوم به كار نمىرود . خلاصه ، صحيحى معتقد است كه « نماز صحيح » به مناسبت علاقهء كلّ و جزء بين آن و معناى لغوى ، مجاز دست اول است . و « اعمّ از صحيح و فاسد » به خاطر علاقهء مشابهت فاسد با صحيح ، مجاز دست دوم است ، كه علماى « معانى بيان » به اين كار « سبك مجاز از مجاز » مىگويند ، يعنى مجازى را از مجاز ديگر بسازند . 2 - مجاز دست اول ، نماز اعمّ از صحيح و فاسد بوده است . يعنى اولينبار ، شارع « صلاة » را كه به معناى « دعا » بوده ، مجازا در « نماز اعمّ » استعمال كرده است ، حال چنانچه بخواهد در « صحيح » استعمال شود به تبع معناى مجازى دست اوّل ( نماز اعمّ ) خواهد بود . بنابراين « نماز اعمّ » مجاز دست اول و « نماز صحيح » مجاز دست دوم است و اگر قرينهء صارفه از معناى لغوى موجود باشد و قرينهء معيّنه بر مجاز دست دوّم ( نماز صحيح ) نباشد ، « صلاة » بر معناى مجازى دست اول ( نماز اعمّ ) حمل مىشود ، بنابراين حمل آن بر مجاز دست دوم ( نماز صحيح ) به قرينهء معيّنه نياز دارد .
--> ( 1 ) . قرينه بر دو قسم است : الف . قرينهء صارفه : قرينهاى است كه لفظ را از معناى حقيقىاش منصرف مىكند و معلوم مىكند كه مقصود از اين لفظ ، معناى لغوى نيست . ب . قرينهء معيّنه : در مواردى كه چند مجاز وجود دارد ، قرينهاى نياز است تا تعيين كند كه كدام يك از مجازها ، مقصود مىباشد .